He disappeared into compete silence: rereading a single artwork by Louise Bourgeois - Recensie

‘He disappeared into compete silence: rereading a single artwork by Louise Bourgeois’

De Hallen Haarlem 23 september – 4 december 2011

gezien 27 november 2011

NIET VANTEVOREN HET BOEKJE LEZEN

Bij binnenkomst in de zaal op de benedenverdieping van de Hallen loop je tegen een van de minst overtuigende werken van de expositie aan: een installatie van Antonia Cararra met twee spiegels, waarbij er een met een dik scheepstouw in een schuine hoek boven de ander is gehesen. Wat vooral stoort, en de verwachtingen van de expositie meteen doet afnemen, is de presentatie: rondom de installatie is een vierkant met wit tape afgezet, en op de lijnen van dit vierkant liggen bordjes met daarop 'niet aanraken AUB'. Deze blijkbaar noodzakelijke instructie aan het publiek doet afbreuk aan het beeld, want noch het tape, noch de bordjes horen er uiteraard bij, maar zijn toch niet los te zien van het beeld.

Als je ogen het scheeptouw volgen naar waar het aan het plafond bevestigd is, kun je niet om de lelijke verlichtingsinstallatie van de zaal heen waar het touw tegenaan schuurt. Het beeld had meer baat gehad bij een ruime, vrije opstelling zonder letterlijk schurende externe factoren.

Dit eerste werk stelt met z’n twijfelachtige presentatie wel onbedoeld de essentie van de tentoonstelling aan de orde: is instructie aan het publiek wel echt nodig? De tentoonstelling is namelijk een project waarbij twee jonge curatoren de opdracht kregen werken te zoeken die op de een of andere manier aansloten bij het werk 'He disappeared into complete silence' van Louise Bourgeois. Dit werk is een boekje met 9 parabels, en bijbehorende kleine lijnetsen van gebouwen en structuren.

De keuze van werken is, volgens de curatoren, gebaseerd op een gemeenschappelijke verwantschap met het in 1947 gemaakte boekje van Bourgeois. Nu is natuurlijk het de vraag of deze verwantschap ook voor de kijker duidelijk moet zijn, en zo ja, of de tentoonstelling daarin slaagt. En tot slot: was deze connectie ook voor de kijker duidelijk geweest als de kijker geen ‘instructies’ had gehad in de vorm van informatieborden en een tentoonstellingsbrochure?

Sommige werken gaan snel het verband met elkaar en het werk van Bourgeois aan: een film van McCarthy en Kelley met veel pornografische elementen, een filmdagboek van Tracy Emin waarin ze zelf naakt figureert en een aantal andere grimmige werken en installaties zoals ‘Machine Torture’; precies zoals de naam doet vermoeden een grote martelmachine, en een reeks schilderijen over baby’s die moorden plegen en hoofden vol bloedende muggenbulten hebben duidelijk (deels) dezelfde thema’s als Bourgeois vaak aankaartte: identiteit, lijden en seksualiteit.

Maar vooral de minder makkelijk leesbare werken (vaak de betere werken van de tentoonstelling) zijn niet makkelijk in verband te brengen met de 9 etsen en parabels van Bourgeois. Hier kan de kijker zelf verbanden leggen (mits hij de brochure met de ‘oplossingen’ nog niet gelezen heeft), en dat is wat deze tentoonstelling interessant maakt. Het werk van Bourgeois heeft namelijk door de delicaatheid en de humoristische teksten veel meer facetten dan de drie 'bekende' thema’s die vooral terugkomen in de zojuist genoemde werken. Deze facetten zijn moeilijk te benoemen, en worden misschien juist beter duidelijk in relatie met andere werken, zoals op deze tentoonstelling. Of de curatoren dezelfde associaties hebben gehad als ik, is niet na te gaan, en is ook niet interessant. Uiteindelijk is de kijker de ontbrekende schakel in deze tentoonstelling, hij mag de tentoonstelling afmaken zoals hij wil.

Zodra het uitgangspunt van een tentoonstelling het verband met één centraal werk is, zal elke bezoeker dit verband gaan zoeken, en dit ook vinden, en hij kan dit nooit ‘fout’ doen.

Zoals je voor het lezen van een boek NOOIT eerst de flaptekst of de introductie moet lezen, is het bij deze tentoonstelling ook zaak om te wachten met het lezen van het informatieboekje en de borden totdat je de hele tentoonstelling hebt gezien. Zolang je dat doet kun je je eigen verbanden leggen en is dit een interessante tentoonstelling, en een leuke manier om opnieuw naar een bijzonder werk van Louise Bourgeois te kijken.

MärklinWorld

Ik ging dit weekend naar de expositie MärklinWorld in de kunsthal KAdE in Amersfoort. Ik was namelijk aan het verblijven in een mooi boswachtershuisje op de Utrechtse Heuvelrug, hemelsbreed maar 15 km van Amersfoort vandaan. 'Dit zou wel eens het enige moment kunnen zijn dat ik zo dicht bij Amersfoort ben', dacht ik bij mezelf. Wie hoeft er immers ooit in Amersfoort te zijn?

Maar voor een bezoek aan KAdE kun je best omrijden, want het is een heel mooi etablissement. Je Museumjaarkaart is er misschien niet van nut, het is namelijk een Kunsthal en geen Museum, maar voor de toegangsprijs krijg je niet alleen een flink pak folders en plaatjes (zie foto) maar ook een erg mooie collectie miniaturen (de naam Märklin verwijst naar het bekende modelspoorbanenmerk), schilderijen, foto's en films.

De vele boekjes die ik kreeg, zelfs met mooie klemmetjes eraan!

Voor de expositie was een aantal kunstenaars gevraagd een miniatuurwereld (zeg maar een Märklin-wereld) te creëren, en dat past helemaal in mijn straatje. Ik maak nu een soort diorama's/modellen van kamers of ruimtes, met kamerplanten natuurlijk. Deze kunstenaars hadden allemaal een heel verschillende opvatting, maar het was erg geestverruimend om de mogelijkheden voor 'miniatuur'-werken te zien. Door de modelwerelden reed ook een treintje met een camera erop, en hoewel het leuk was om de werelden vanuit een soort miniatuurmensperspectief te bekijken vond ik het feit dat alles met veel liefde in miniatuur was uitgevoerd het mooist, en dat gaat in een kikvorsperpectief verloren omdat alles dan juist weer op levensgrote schaal lijkt te zijn.

Op de eerste verdieping hingen allerlei soorten werken die op een andere manier iets met het thema te maken hadden, zoals schilderijen van Borremans waarin een aantal nondescripte figuren zich op een te klein landschap met microscopisch kleine huisjes bevinden. En een prachtige film van Hans op de Beeck waarin in een minuut of 20 de ene na de andere modelwereld voor de camera wordt opgebouwd om vervolgens weer te worden omgebouwd in een andere ruimte of wereld. Alles kan, want er zijn geen mensen in. Een ruimte die eerst nog een ziekenhuiszaal is, verandert binnen een paar minuten in een zee met een schitterend verlicht cruiseschip. Kijk, daar hou ik van!

De plaatjes heb ik nog niet, want ik heb mijn rolletje nog niet ontwikkeld. Maar de expositie is er nog tot 8 januari. Voorproefjes vind je natuurlijk op de site. Ik heb trouwens nog een heleboel prachtige werken niet besproken. Het was bijna teveel voor 1 keer. Zo zie je maandenlang overwegend saaie dingen, en zo zie je ineens op 1 plek alleen maar fantastisch werk. Nu moet ik vast weer een tijdje op een houtje bijten. Of zelf die te gekke shit maken natuurlijk, en daar ben ik druk mee bezig.