Francis Bacon - bespiegelingen

In veel opzichten is de subject matter van Bacon's werk het tegenovergestelde van die van mij. Hij schildert overwegend mensfiguren, in een bepaalde ruimte maar zonder verdere details of decorstukken. De locatie is niet zo belangrijk en blijft onaangeduid. Zijn beelden zijn dramatisch, mensen noemen ze gruwelijk en zwaar. In die zin zijn ze ook letterlijk: het drama druipt ervanaf, de moeilijkheden in Bacon's leven (zijn seksualiteit, alcoholisme, gokverslaving, moeilijke relatie met zijn vader, gewelddadige en overleden vriendjes) krijgen een hoofdrol in zijn werk, er komt geen subtiliteit aan te pas. Maar toch wel een beetje.

Toen ik Bacon's werken net begon te bestuderen, vond ik ze niet dramatisch of gruwelijk. Zijn vaardigheid om figuren in een niet bestaande ruimte te zetten en zo een overtuigende scène te maken, maakte indruk op mij. Ook de manier waarop hij gezichten maakt en vervormt vond ik eerder fascinerend dan zwaar of schokkend. Ik zie wel dat hij geen uitgesproken vrolijke schilderijen maakt, maar het zijn juist schilderijen die door moeten gaan voor 'vrolijk' waar ik rillingen van krijg (zoals clowns griezelig zijn, en niet grappig). Maar nu ik de verhalen achter de schilderijen ken, en wat meer weet over Bacon's leven, ben ik minder geïnteresseerd geraakt in zijn schilderijen. Ik hou niet van drama-schilderijen, ik hou van onaanzienlijke gebaren, van details, van onbelangrijke dingen, van de manier waarop hij een verlamd kind dat op handen en voeten loopt op een groene vloer zet, en ik er als kijker van mag vinden wat ik wil. In de schilderijen waarin ik zie dat Bacon gefascineerd was door iets specifieks, zoals Muybridge's foto's of de ziekten van de mond, ben ik nog wel geïnteresseerd, maar het worden nu toch al een beetje te veel verhaaltjes.

Die hele biografie van Francis Bacon laat ik dus maar even voor wat hij is, en ik ga me bezig houden met onderzoek naar het menselijk lichaam en de afwijkingen en ziektes ervan, want daar was Bacon net als ik ook door gefascineerd. Ik kijk ook met veel genoegen naar operaties op tv, boeken met plaatjes van ons vatenstelsel of ons spijsverteringskanaal, foto's van extreme huidaandoeningen. Ik denk dat Bacon gezichten en lichamen vervormde om te zien hoe een lichaam eigenlijk in elkaar zit, en dat vind ik wel een leuk uitgangspunt. Maar dan moet ik dus mensfiguren gaan afbeelden, en dat doe ik helemaal niet. Of nauwelijks. Omdat ik het als onderwerp te voor de hand liggend vindt. Natuurlijk gaan de meeste kunstwerken over mensen, hoe kan het ook anders, maar om er dan ook nog eens mensen in te zetten... dan ligt het er wel erg dik bovenop.

Subtitles

Ik kan mijn voorliefde voor willekeurig samengekomen dingen maar niet afschudden. Dingen die niet bewust vanuit een esthetische intentie zijn samengebracht, maar ofwel door toeval, ofwel door functie. Het klinkt zo verschrikkelijk droog en saai, maar ik vind het al fascinerend sinds ik heel klein was. De esthetiek van de toevalligheid en de willekeurigheid boeit me mateloos. Ik heb daar een groot aantal foto's over gemaakt, maar dat doet er nu niet zoveel toe.

Wat er wel toe doet is dat het absurde van toevallige samenkomsten vaak nog het mooist is. Je hoofd maakt van zoveel mogelijk dingen een logisch geheel. Zelfs als er niet veel is, probeert je hoofd het logisch te maken. Logisch is voor mij niet interessant of grappig, daarom komt de glans pas echt opzetten als bijna alle context verdwenen is, en alleen willekeur overblijft. Willekeur die net niet helemaal willekeurig is (toch bedankt, hoofd) maar wel ongelooflijk grappig en absurd.

Zo zijn daar ondertitels. Woorden onder in beeld zijn voor ons verdorie helemaal logisch geworden, wat voor onzin er ook staat.  Voordat je doorhebt dat je bij een serie de verkeerde ondertitels zit te lezen ben je al een minuut verder (Bear Grills die in een kamelenkarkas kruipt met de ondertitel: 'We moeten iets anders verzinnen Jamie!', reken maar dat je eerst gaat bedenken hoe dat kan kloppen) De absurditeit ervan vergaat snel als de beelden bewegen, maar als je ze stil zet, de context het zwijgen oplegt, nemen de woorden onder in beeld hun kans waar en blijken zeer getalenteerde absurdistjes te zijn! Bijna nooit zijn de woorden onder in beeld logisch te verbinden met het beeld, er staat bijna altijd volslagen onzin, en die is hilarisch.

Ik vraag me wel af of dit soort verhandelingen het hele fenomeen misschien wel van alle humor ontdoen. Alvast mijn excuses.

Zoveel vakken: kunstgeschiedenis

In Amsterdam werd de afgelopen week in Schijnheilig een reizend festival gehouden dat kunstenaars uit vier steden, Prishtina, Skopje, Sarajevo en Amsterdam, samen laat exposeren met de stad als uitgangspunt: 4tuned cities. Dat thema De Stad is een van mijn eigen uitgangspunten, denk ik, dus moest ik wel naar het festival.

Uit elke stad exposeerden drie kunstenaars een of meer werken, en hoewel de expo kleiner was dan ik had gedacht, zaten er een paar mooie werken tussen. Een fotoserie over een stadskalender in Sarajevo (Ajna Zatric) moest natuurlijk over de oorlog gaan. Als het op een niet al te vermanende manier is gedaan, kan dat heel goed, vind ik. Toch is vanwege mijn gebrek aan kennis dat soort kunst ook vaak erg moeilijk echt te begrijpen voor mij.

Maar dit idee was ook goed genoeg als de oorlog er niet bij betrokken was. Vooral de schildering op de vele gebroken tegels van het voetgangerspad op de kade van de Miljacka, die al jaren niet meer worden vernieuwd en zo iets zijn geworden waar mensen zich voor schamen en niet meer naar willen kijken, vond ik een mooie manier om dat stukje van de stad weer in ere te herstellen (aandacht te geven) zonder de gebroken tegels weg te halen. Alleen het vermanende citaat waar de schildering uit bestond vond ik minder: 'There is something rotten in the state...' Maar het beeld was mooi.

Een absurde film in een andere taal is voor mij altijd een traktatie (want dan gaan de ondertitels vaak zo mooi contextloos iets nog absurders betekenen, er kan namelijk alles staan, ik kan het toch niet controleren), dus dat was mooi meegenomen, die was er namelijk. Een absurde film over absurde Balkanfilms, een recursief thema in 4 minuten geponeerd en geweldig uitgewerkt. Naam van de kunstenaar moet ik nog even opzoeken.

En dan nog de humor, die was er ook. Het vervelende van praten over kunst is dat het altijd een slap aftreksel van het werk is, het werk is er namelijk niet voor niks. Als je het makkelijk met woorden duidelijk kon maken, dan deed de kunstenaar dat wel, denk ik. Maar soms is de beschrijving van het werk al heel goed, dat wordt een soort meta-kunst, zoals Hans Teeuwen, Gummbah en Pieter Bouwman volgens mij ook maakten met Poelmo, de kunst van het kunst beschrijven, daar heb je die recursiviteit weer. Daarom zet ik hieronder zo'n beschrijving. Het werk was ook goed, maar je mag aan de hand van deze beschrijving zelf verzinnen hoe het eruit zag.

Wat ik ook nog dacht over deze expo: ik doe zelf volslagen andere dingen met het thema De Stad. De vele foto's van Oost-Europese steden, mossige daken, verrotte kozijnen, Cyrillische reclameborden en filmpjes van kegelende ouwe mannen die ondertussen willekeurige klachten uiten over alles van het weer tot de betreurenswaardige status van het kegelen als nationale sport, het was allemaal een spekkie naar mijn bekkie, maar op mijn expositie zou alleen maar daarover gaan, en hier was het een bijverschijnsel.

Dat ik ook humoristische tekstjes kan gaan gebruiken zoals Dragana Zarevska is een andere les die ik dit weekend heb geleerd. Humor is om te lachen, mits afkomstig van een van de bovenste planken.